و صوابند . 2 - گروهى گفته‌اند : منظور اين است كه آسمانها و زمين را بقول حق آفريده و به آنها گفته است : از روى رغبت يا كراهت بياييد ( ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً : فصلت 11 ) صحيح ، وجه اول است . « 1 » وَ يَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ : و بپرهيزيد يا به ياد آوريد روزى را كه خداوند بموجودات دستور مردن و سپس دستور زنده شدن ميدهد و آنها بىدرنگ ، ميميرند و زنده ميشوند . بدون اينكه در اجراى فرمان او عذر بياورند يا تأخير كنند اين دستور خداوند خطاب بهمهء مخلوقات و مربوط به مسأله قيامت است . ممكن است گفته شود : روز قيامت هنوز نيامده است . پاسخ اين است كه آنچه وقوع آن مسلم است ، گويى واقع شده است . « 2 » قَوْلُهُ الْحَقُّ : قول خداوند حق است . برخى گويند : يعنى روزى كه خداوند دستور مىدهد كه موجودات پس از مرگ زنده شوند ، قولش حق مىباشد . دربارهء تفسير جملهء : « كُنْ فَيَكُونُ » در سورهء بقره آيهء 117 گفتگو كرده‌ايم . وَ لَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ : آن روز كه در صور دميده مىشود ، ملك و سلطنت مخصوص خداوند است . آنان كه در دنيا قدرت و غلبه‌اى داشته‌اند ، عاجز و ناتوان خواهند بود . « 3 » دربارهء صور گفته‌اند . چيزى شبيه شاخ است كه اسرافيل دو بار در آن مىدمد

--> ( 1 ) - در وجه اول آمدن باء و الف و لام بر سر حق در چنين تعبيراتى معمول است . مثل « فلان يقول بالحق » و در وجه دوم « الحق » صفت قول خداوند است . ( 2 ) - دربارهء نصب « يوم » سه احتمال است : 1 - عطف است بر هاء « وَ اتَّقُوهُ » 2 - به تقدير « اذكر » 3 - عطف است بر « السماوات » دربارهء جملهء « قَوْلُهُ الْحَقُّ » نيز دو احتمال است : 1 - مبتدا و خبر است 2 - « قوله » فاعل « يكون » است . ( 3 ) - درباره نصب اين « يوم » نيز سه احتمال است : 1 - متعلق است به « لَهُ الْمُلْكُ » 2 - متعلق است به آنچه « يَوْمَ يَقُولُ . . . » متعلق است 3 - منصوب است به « يَوْمَ يُنْفَخُ - فِي الصُّورِ »